Einstein’ın Görelilik Kuramının ve Modern Fiziğin Türkiye’ye Girişi
Mar 29, 2019


İstanbul Teknik Üniversitesi olarak, “2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı” etkinliklerimiz kapsamında, bilim tarihçisi Doç. Dr. Meltem Kocaman’ı ağırladık.

doc.-dr.-meltem-kocaman (4)

2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı kapsamında düzenlenen Uluslararası Bilim ve Teknoloji Tarihi Konuşmalarının ikincisinde, Doç. Dr. Meltem Kocaman, “Einstein’ın Görelilik Kuramının ve Modern Fiziğin Türkiye’ye Girişi” başlıklı konuşması ile İTÜ’lülerle buluştu. İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Süleyman Demirel Kültür Merkezinde gerçekleşen etkinliğe; çok sayıda akademisyen ve öğrenci katıldı.

doc.-dr.-meltem-kocaman (2)

Türkiye’de Görelilik Kuramını Gündeme Getiren İTÜ’lü: Ord. Prof. Dr. Kerim Erim

Konuşmasına Einstein’ın görelilik kuramının tarihçesi ile başlayan Kocaman, kuramın dünyadaki yankılarını dönemin gazetelerinden örneklerle aktardı. Kuramın Türkiye’ye girişiyle ilgili olarak da şunları söyledi:

“Türkiye'de, görelilik kuramının gündeme gelmesinin tarihi, en azından şimdiye kadar tespit edebildiğimiz kadarıyla, Ağustos 1920’ye uzanmaktadır. Almanya’da Erlangen Üniversitesinde matematik alanında doktora çalışmasını tamamlamış ve İstanbul’a yeni dönmüş yirmi altı yaşındaki Dr. Mühendis Abdülkerim Bey yani Kerim Erim, bu tarihte görelilik kuramı hakkında bir konferans vermiştir. Konferansı düzenleyen, Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti’dir. Ancak onun görelilikle ilgisinin bu konferansla sınırlı kalmadığını, ilerleyen yıllarda konuyla ilgisinin devam ettiğini belirtmeliyim.”

doc.-dr.-meltem-kocaman (1)

Görelilik Kuramının Türkiye’deki Öncüleri

1920’li yıllarda; Mehmet İzzet, Akil Muhtar Özden, Mehmed Refik gibi isimlerin farklı gazete ve dergilerde görelilik kuramına dair çıkan yazılarına değinen Kocaman; bu isimlerin kuramı anlama ve anlatmada erken davrandıklarını, bu durumun da dönemin bilim insanlarına yüklediği Türkiye’nin modernleşmesine katkı sunma amacıyla ilgili olduğunu dile getirdi.

Görelilik Kuramının üniversite müfredatında yer aldığı tarihlere de değinen Kocaman, şunları aktardı: "1922-1923 öğretim yılında Darülfünun'da genel fizik dersi elektrik kısmındaki dersin içinde öğretilmeye başlanmıştır. 1922-23 ders yılında başlayan bu uygulamanın, 1925 yılından sonra ders içeriklerinin ayrıntılı olarak verilmemeye başlanması dolayısıyla ne zamana kadar devam ettiğini bilinemiyor. İlhami Civaoğlu'nun 1927 tarihli bir yazısında, teorinin 1927 yılında da Darülfünun'da okutulmaya devam ettiğini biliyoruz. Bu süre zarfında, ders içeriklerinden izleyebildiğimiz kadarıyla, teorinin giderek daha detaylı ve daha yüksek bir seviyede öğretildiğini söyleyebiliriz. İstanbul Üniversitesi'nde 1944-45 Öğretim Yılı Kış Sömestrında, Matematik-Astronomi lisans öğrencilerinin gördüğü matematik programı içinde görelilik kuramına ayrı bir ders ayrılmıştır. ‘Relativite teorisi’ adlı bu ders, 7. sömestirde, Prof. Dr. Kerim Erim tarafından veriliyor.''

Etkinlik soru-cevap bölümünün ardından Doç. Dr. Meltem Kocaman’a, İTÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Bölümü Başkanı Prof. Dr. Tuncay Zorlu tarafından verilen Teşekkür Belgesi ile son buldu.

doc.-dr.-meltem-kocaman (3)

Prof. Dr. Fuat Sezgin

Bitlis'te 24 Ekim 1924'te dünyaya gelen Fuat Sezgin, Erzurum'da ortaokulu ve liseyi bitirip 1943'te İstanbul'a geldi. İstanbul Üniversitesi Şarkiyat Araştırmaları Enstitüsü'nde alanında en tanınmış uzmanlardan Alman şarkiyatçı Helmut Ritter'in öğrencisi olan Sezgin, Ritter'in tavsiyesi üzerine İslam bilimlerine yöneldi. Sezgin, 1951'de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ni bitirdikten sonra, Arap Dili ve Edebiyatı üzerinde doktora yaptı. "Buhari'nin Kaynakları" konulu doktora tezini tamamlayan Sezgin, 1954'te doçent oldu. Sezgin, bu çalışmasıyla hadis kaynağı olarak İslam kültüründe önemli bir yere sahip olan Buhari'nin, bilinenin aksine sözlü kaynaklara değil yazılı kaynaklara dayandığı tezini ortaya attı.

Doç. Dr. Meltem Kocaman

Boğaziçi Üniversitesi Fizik Öğretmenliği Bölümünden mezun olduktan sonra İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü Bilim Tarihi Anabilim Dalında yüksek lisans ve doktora eğitimini tamamlamıştır. 2001’de aynı bölümde araştırma görevlisi olan Meltem Kocaman, 2011’den bu yana İstanbul Üniversitesi Bilim Tarihi Bölümünde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. TÜBİTAK doktora sonrası araştırma bursu ile 2010-2011 arasında Almanya Potsdam Üniversitesinde, AB 7. Çerçeve WORLDBRIDGES Projesi ile 2015 ve 2017’de Arjantin’de 6 aylık araştırma görevinde bulunmuştur. Modernleşme dönemi Osmanlı İmparatorluğu ve erken Cumhuriyet döneminde bilim ve teknolojinin tarihi konularında özellikle de fizik ve mühendislik tarihi hakkında yayınları bulunmaktadır.



Haber ve Video: İTÜ Kurumsal İletişim Ofisi
Fotoğraf: İTÜ Görsel İletişim Tasarımı Ofisi